Preporučujemo


Prijateljski Linkovi


Podržite nas

Postavite naš baner na vaš sajt

Pančevo je mrtav grad


Kako ubijaju industrijski gradovi…

Najviše proučavan i najčešće pominjan oblik zagađenja životne sredine je aerozagađenje. Nakon industrijske revolucije nastaju i ozbiljni problemi sa aerozagađenjem. Poseban problem predstavlja dugotrajna izloženost niskim koncentracijama polutanata, što je i najčešći slučaj. Teškoća u istraživanju uticaja aerozagađenja na zdravlje predstavlja prisutnost mešavine polutanata u vazduhu, što je gotovo uvek slučaj, zbog čega je teško izdvojiti pojedinačne uticaje.

U eksperimentima na životinjama dokazana su mutagena i kancerogena svojstva pojedinih polutanata iz vazduha, a po podacima Američke agencije za zaštitu životne sredine oko 1% karcinoma pluća povezuje se sa aerozagađenjem. Studije objavljene poslednjih godina pokazale su da nema bezbednog nivoa aerozagađenja i da sa povećanjem njegovog nivoa, raste i rizik umiranja od svih uzroka smrti, posebno karcinoma pluća.

U takozvane “klasične“ polutante, tj. polutante koji se i najčešće određuju u vazduhu gradskih sredina, spadaju sumpor-dioksid i čađ. Sumpor-dioksid, a uz njega i sumpor-trioksid, sumporna i sumporasta kiselina i njihove soli, jedan je od najčešće prisutnih polutanata u vazduhu. Najznačajniji izvor sumpornih oksida je sagorevanje fosilnih goriva – uglja i nafte i to najviše iz termoelektrana, zatim industrija i saobraćaj. Zagađivanje vazduha sumpor-dioksidom opada u zemljama koje značajnije koriste gas i druge obnovljive izvore energije. S obzirom na dobru rastvorljivost u vodi, zdravstveni efekti sumpornih oksida ispoljavaju se uglavnom u gornjim delovima organa za disanje. Međutim, ima dokaza da čestice ugljenika iz čađi mogu poslužiti kao nosač sumpor-dioksida duboko u plućima, zbog čega se njegova toksičnost, u prisustvu povišenih koncentracija suspendovanih čestica u vazduhu, ispoljava na znatno nižem nivou.

Suspendovanim  česticama naziva se veliki broj različitih materija koje se sastoje od sitnih čvrstih čestica ili manjih tečnih kapljica prisutnih u atmosferi. To je kompleksna mašavina organskih i neorganskih materija različitog hemijskog sastava. Njih čine: čestice poreklom iz dizel motora, leteći pepeo, mineralna prašina (poreklom iz uglja, azbesta, krečnjaka, cementa), čestice fluorida, metalna prašina i metalne pare, pigmenti boja, ostaci pesticida u vidu izmaglice, dim, čađ i dr. Podela suspendovanih čestica na grube, fine i ultrafine važna je sa aspekta njihove mogućnosti prodiranja u periferne delove pluća, dužine zadržavanja u vazduhu, kao i dometa (domet najsitnijih čestica je preko 1000 km). Nekada su čestice praćene kao čađ, dok se danas prate kao: TPS (ukupne suspendovane čestice merenjem njihove težine), RM10 (čestice sa prečnikom ispod 10 mikrometara), RM2,5 (ispod 2,5 mikrometara), i SPM (suspendovane čestice u vazduhu ).

Rezultati studije Američkog udruženja za rak pokazali su da je svako povećanje srednje godišnje koncetracije PM2,5 za 10µg/m3, bilo praćeno porastom karcinoma pluća za 8%. Uticaj PM2,5 na pogoršanje zdravstvenog stanja je bio uočljiv bez obzira na to koliki je bio “prag sigurnosti”. Mortalitet je bio najviše povezan sa PM2,5, sulfatnim česticama i sumpor-dioksidom.

Dve najveće studije do sada su Nacionalna studija mortaliteta i morbiditeta usled aerozagađenja u SAD-u i projekt Aerozagađenje i zdravlje – evropski pristup. Prva studija je pratila zdravstvene ishode kod 50 miliona ljudi u 20 najvećih gradova SAD-a. Svaki porast koncentracije čestica PM10 od 10 µg/m3 bio je praćen porastom dnevne stope opšte smrtnosti od 0,21% i stope smrtnosti od kardiovaskularnih bolesti od 0,31%. Druga studija je pokazala neznatno jaču povezanost između negativnih zdravstvenih ishoda i aerozagađenja. Kod 43 miliona ljudi u 29 evropskih gradova, porast dnevnog mortaliteta bio je 0,6% za svako povećanje koncentracije PM10 od 10 µg/m3. Mortalitet od kardiovaskularnih bolesti je bio viši za 0,69%.

U Institutu za zaštitu zdravlja u Nišu izračunali su da se 19 prevremenih smrtnih ishoda na urbanom području Grada Niša u periodu od 2001. do 2003. godine može smatrati posledicom delovanja koncentracija čađi viših od 10 µg/m3.

Tekst objavljen 3. oktobra 2008. u PPRESC
Nenad Marković, dipl. inž. ekološkog inženjerstva

Tekst procitan: 7363 puta.

Ostavi Komentar